به گزارش «خبرنامه دانشجویان ایران»؛ توزیــع کالا بر بســتر اینترنت یــا همــان توزیع هوشمند، امروزه در بســیاری از کشــورها بــه کمــک فناوری های اینترنتــی، نرم اـزاری و سیســتم هایی کــه وجـود دارد صـورت می گیـرد و مجریـان در خـارج کشـور هــم نتایــج خوبــی گرفتهانــد. زیــرا زندگــی پرمشــغلهی امــروزی وقتــی بــرای خانوادههــا نمیگــذارد کــه سـاعتها درکوچـه و بـازار بچرخنـد و خریدکننـد. ضمـن اینکـه در ایـن نـوع خریـد، انتخـاب آسـان اسـت و بـه جــای اینکــه خریــدار بــه بــازار بــرود، بــازار بــه خانــه خریــدار میآیــد. مهمتــر از همــه اینهــا، حــذف واســطه ها اســت کــه متهــم درجــه ی اول گرانی هــا هســتند. دولــت ســیزدهم نیــز از ایــن قاعــده مســتثنی نبــوده و از ســامانه ی بــازرگام جهــت کنتــرل نوســانات بــازار بهــره میبــرد.
نقاط قوت
بـه طـور قطـع، ایـده توزیـع کالاهـای اساسـی با ارسـال رایـگان درب منـزل افـراد، جـذاب و در راسـتای احتـرام بــه حقــوق مصرف کننــدگان اســت کــه میتوانــد بــه تنظیــم بــازار کمــک کنــد. ولــی مهــم عملکــرد سـامانه اسـت کـه بایـددیـد، چقـدر در راسـتای اهـداف تعیین شــده عمــل کــرده. عـلاوه بـر مـوارد فـوق، دسترسـی راحـت، کوتاه کـردن دســت واســطه ها و مقابلــه بــا گران فروشــان از فوایــد سـامانه اسـت کـه ثبـات بـازار را در پـی دارد. خریـد از ایــن ســامانه، کــه شــامل ســایت و اپلیکیشــن میشــود نیـز هزینـه های بیـش از نـرخ مصـوب بـرای شـهروندان نـدارد.
ایــن ســامانه کــه بــا مدیریــت وزارت صمــت و جهــاد کشــاورزی و بــا همــکاری ســازمان تعــاون روســتایی شـکل گرفتـه اسـت؛ در ابتـدا عملکـرد مطلوبی داشـت و بـا توزیـع هوشـمند برخـی از کالاهـای اساسـی بـا قیمـت مصـوب از تـب و تـاب بـازار کاسـت و شـاهد کاهـش قیمـت در برخـی بازارهـای مهـم و تاثیرگـذار بــر ســفره های مــردم بودیــم کــه ایــن امــر توســط اغلــب رســانه ها مــورد بازتــاب قرارگرفــت. نقطـه قـوت دیگـری کـه دربـاره خریـد از بـازرگام وجـود دارد ایـن اسـت کـه افـراد نمیتواننـد بـه هـر میــزان کــه بخواهنــد از ایــن ســامانه خریــد کننــد. ایــن امــر کــه در راســتای جلوگیــری از احتــکار و دلالـی اسـت؛ بـرای هـر شـخص سـهمیه مصـرف ســالانهای معیــن شــده کــه تنهــا بــر اســاس آن میتوانــد کالا بخــرد و مــازاد مصــرف بایــد از بــازار و بــا قیمــت آزاد تهیــه شــود. بــه عبارتــی بــه نظــر میرســد عرضــه کالا در ایــن ســامانه، شــبیه احیــای کوپــن اســت امــا بــه شــکل و شــمایل دیگــر.
نقاط ضعف
امــا ایــن تمــام ماجــرا نبــوده و عملکــرد ســامانه بــا بیشــتر شــدن تقاضــا و افزایــش کالاهــای عرضــه شــده، بــا ایــرادات و اختــالات جــدی مواجــه شــد. بـه طـوری کـه محصـولات عرضـه شـده در سـامانه کـه بـه نقـل از مقـام مسـئول بایـد ظـرف 24سـاعت بـه مـردم تحویـل داده شـود؛ بـا تأخیرهـای روزانـه و هفتگــی مواجــه اســت کــه موجــب نارضایتــی مــردم شــده. همچنیــن برخــی از کالاهــای ایــن ســامانه بــا عــدم موجــودی مواجــه هســتند. بــرای مثــال عــدم ارائـه محصـول مهمـی ماننـد میـوه حتـی در تهـران بـا توجـه بـه ایـام عیـد و نیـاز مبـرم مـردم یـک نقص جـدی بـه شـمار مـیرود.
دسترسـی سـامانه بـه چنـد اســتان محــدود نیــز از خلأهــای مهــم اســت؛ بــه طـوری کـه اکثـر اسـتان ها تـا امـروز امـکان اسـتفاده را ندارنــد و حتــی اســتانهایی کــه مشــمول خدمــات هســتند هــم بــا کمبــود جــدی کالا مواجه انــد. همچنیــن بخش هــای دیگــری در ســامانه تعبیــه شــده کــه هنــوز شــروع بــه کار نکرده انــد. جــدای از ایــن کاســتی ها، نقص های دیگــری دربــارهی ایــن ســامانه وجــود دارد کــه ســبب ســلب اعتمــاد مــردم شــده و هنــگام نصــب نرم افــزار آن نیــز بــه کــرات در قســمت نظــرات مردمــی دیــده میشــود. مــواردی نظیــر: ارســال نکــردن بــه موقــع کالا، پاســخگو نبــودن پشــتیبانی، کیفیــت حداقلــی (کــه در مــواردی برخــی کارشناســان آن را حاصــل اقتصــاد دســتوری می نامنـد،) تطابـق نداشـتن نـوع کالا ارسـال شـده بـا سـفارش داده شـده، سرنوشـت مبهـم پـول مشـتریان پــس از ســفارش بــا توجــه بــه بدعهــدی در تحویــل یـا بعـد از عـودت دادن آن و... از ایـن دسـت ایـرادات محســوب می شــوند.
بدعهـدی سـامانه در تحویـل کالا بـه حـدی اسـت کـه بــرای مــردم و رســانه ها شــائبه خــروج کالا از انبــار بــا ارز 4200 و فــروش آن بــا نــرخ آزاد در بازارهــای آزاد را بوجـود آورد. برخـی کارشناسـان معتقدنـد دولت میتوانسـت بـرای دسترسـی بـه هـدف تنظیـم بـازار بــه جــای بــازرگام از الــزام درج قیمــت روی کالا اسـتفاده کنـد تـا مـردم ناظـر باشـند. ارزیابــی کلــی گویــای ایــده ای مفیــد بــا ضعف هــای جــدی در اجراســت کــه برطــرف کــردن آن دشــوار نیسـت و میتوانـد آثـار سـودمندی روی بـازار داشـته باشـد. خصوصـا در بازه هـای مهـم زمانـی چـون ایـام عیــد کــه امیدواریــم طبــق وعــده مســئولین شــاهد وقـوع آن باشـیم. اگـر اطاع رسـانی صحیحـی اتفـاق بیفتـد، کالا بـه موقـع دسـت مـردم برسـد و از کیفیـت مــورد نظــر برخــوردار باشــد، میتــوان بــه تأثیــر آن امیــدوار شــد. در غیــر ایــن صــورت انتظــار مــیرود دولـت شـیوه خـود را در تنظیـم بـازار تغییـر دهـد.
گزارش از سیدطاها توانگر- عضو انجمن اسلامی دانشجویان مستقل دانشگاه علامه طباطبایی
